Devojčice i žene u fudbalu: koleno, ukršteni ligament i šta smanjuje rizik

Sve više devojčica igra fudbal, i to je dobra vest. Uz nju ide jedna činjenica koju roditelji i treneri treba da znaju: igračice češće povrede ukršteni ligament kolena, a za to postoji zagrevanje sa dobrim dokazima.

Koliko češće

Metaanaliza iz 2019 pokazala je da igračice, računato po utakmici i treningu, kidaju ukršteni ligament oko 2,2 puta češće od igrača. Među tinejdžerskim sportovima ženski fudbal ima najveću učestalost ovih povreda, a kod devojaka u svim sportovima ova povreda je na utakmici oko 8,5 puta češća nego na treningu.

Zašto

U timskim sportovima sa loptom oko 63 % povreda ukrštenog ligamenta kod žena nastane bez kontakta sa protivnikom, a kod muškaraca oko polovina. Tipično se dešava pri doskoku, kočenju i promeni pravca, kad koleno upadne ka unutra, a kuk i koleno su premalo savijeni. Umor, slabiji trup i lošija kontrola pokreta povećavaju rizik. Uzrok je složen i nije do kraja objašnjen.

Šta smanjuje rizik

Pregled 12 studija sa skoro 12.000 igračica iz 2020: programi vežbi sa više delova (snaga, skokovi, ravnoteža) smanjili su ukupne povrede za 27 %, a povrede ukrštenog ligamenta za 45 %. Dokazi su još nižeg kvaliteta, ali smer je jasan. U švedskoj studiji iz 2012 zagrevanje „Kontrola kolena“ smanjilo je povrede ukrštenog ligamenta kod tinejdžerki za 64 %. Na istom principu su napravljeni i FIFA 11+ i dečja verzija 11+ Kids.

Zato je prvo pitanje za klub: da li ekipa pre treninga radi ovakvo zagrevanje, i koliko puta nedeljno. Program je na stranici o fudbalu: prevencija povreda kod fudbalera.

Druge povrede

U ženskom fudbalu je ukupno najčešća povreda skočnog zgloba. U elitnom ženskom fudbalu najčešće su povrede mišića butine, a povreda ukrštenog ligamenta nosi najduže odsustvo, u proseku oko 290 dana. Potres mozga čini oko 3 % povreda, i više od polovine izazove lopta.

Ishrana

Pregled o ishrani fudbalerki navodi da one često jedu manje nego što troše, i da posebnu pažnju traže gvožđe, kalcijum i vitamin D. Više je u tekstu šta jesti pre utakmice.

Izvori

Montalvo i saradnici, British Journal of Sports Medicine, 2019. Bram i saradnici, American Journal of Sports Medicine, 2021. Chia i saradnici, Sports Medicine, 2022. Alentorn-Geli i saradnici, Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy, 2009. Crossley i saradnici, British Journal of Sports Medicine, 2020. Waldén i saradnici, BMJ, 2012. Hallén i saradnici, British Journal of Sports Medicine, 2024. Dobrowolski i Włodarek, Medicina, 2020.